info (@) yerelyonetimlerdernegi.org.tr | Tel: 0312 220 25 32 - 0850 520 55 22 | Faks: 0850 811 86 98 

Sayıştay Başdenetçisi Mehmet KESİCİ: "İlbank Tarafından Aktarılan Merkezi İdare Vergi Gelirlerinden Ayrılan Paylar ve İlbank Sermaye Payı Doğru Muhasebeleştiriliyor mu?"

28 Şubat 2021 Yazar 

İlbank Tarafından Aktarılan Merkezi İdare Vergi Gelirlerinden Ayrılan Paylar ve İlbank Sermaye Payı Doğru Muhasebeleştiriliyor mu?

 

Günümüzde belediyeler, yerel hizmetlerin sunumunda önemli bir role sahiptir. Yerel hizmetlerin etkin bir şekilde yerine getirilebilmesi için belediyelerin yapacakları harcamalar karşısında mali yapısının da güçlü olması gerekmektedir. Belediyelerin mali yapısının yansımalarının tespiti ve bu yansımaların doğru raporlanabilmesi için muhasebe kayıtlarının tam ve doğru tutulması gereklidir.

Belediye gelirlerini geniş anlamda;

  1. Belediyelerin öz gelirleri (Vergi, resim, harç, harcamalara katılma payı, ücretler gibi öz gelirler),
  2. Belediyelerin merkezi yönetim bütçe gelirlerinden aldıkları pay,
  3. Bağış ve yardımlar,
  4. Diğer gelirler,

şeklinde kategorize edilebilir.

Bu gelir kalemleri arasında büyüklük açısında belediyelerin en önemli gelir kalemi merkezi yönetim bütçe gelirlerinden alınan paydır. 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun ile merkezi yönetim bütçe gelirlerinden ayrılacak payın ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Anılan Kanun’un 2’nci maddesinde payların hesaplanması ve oranına ilişkin düzenleme yapılmıştır. Diğer taraftan 5’inci maddesinde ise yüzölçümü ve gelişmişlik endeksi esasında payların tahsisine ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Mezkur Kanun’un 3’üncü maddesine göre belediyelerin payları Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından aylık olarak hesaplanmaktadır. Anılan madde gereğince Hazine ve Maliye Bakanlığı büyükşehir belediye paylarını 5’inci maddede belirtilen esaslara göre paylaştırarak bu belediyelere doğrudan; il özel idareleri ve diğer belediyelerin paylarını ise ilgili idarelere aktarılmak üzere tahsil edilen ayı takip eden ayın sonuna kadar İlbank’a A.Ş.’ye aktarmaktadır. İlbank A.Ş. ise, payları anılan Kanun’un 4 ve 5’inci belirtilen esaslara göre müteakip ayın en geç onuncu günü mesai sonuna kadar ilgili idarelere göndermektedir.

6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Ortaklık yapısı ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesine göre İlbank A.Ş.’nin ortakları il özel idare ve belediyelerdir. Ayrıca anılan maddenin 3’üncü fıkrası gereğince 5779 sayılı Kanuna göre her ay Maliye Bakanlığı ve İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek miktarlar, sermaye tavanına ulaşana kadar Bankanın ödenmiş sermayesine eklenecektir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesine göre, bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. Bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanması gerekmektedir.

Diğer taraftan belediyelerin muhasebe işlemleri Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre yerine getirilmektedir. Anılan Yönetmeliğin “120 Gelirlerden alacaklar hesabı”nın niteliğini düzenleyen 86’ncı maddesine göre 120 Gelirlerden alacaklar hesabı, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile duran varlıklar ana hesap grubu içerisindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ve bunlardan yapılan tahsilat ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacaktır. Aynı Yönetmeliğin “240 mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı”nın niteliğini düzenleyen 178’inci maddesine göre anılan hesap, kanuni yetkilere dayanılarak mali kuruluşların sermayesine iştirak edilen tutarlar ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan tutarlar ile bu kuruluşlara ikrazen verilen ve mahsup edilen tutarların izlenmesi için kullanılacaktır.

5779 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde payların ne zaman aktarılacağına ilişkin düzenleme yapılmıştır. Mevzuat hükmü gereğince uygulamada müteakip ayın en geç onuncu günü mesai sonuna kadar paylar, Belediyenin banka hesabına aktarılmaktadır. Fakat belediyelerde sistem kullanıcıları tarafından paylar, İlbank Belediye Bilgi ve Veri Bankası Sisteminden her ayın en geç ilk günlerinde (en geç 3 veya 4’ünde) görülebilmektedir. Yukarıda 5018’in anılan hükmü gereğince bir ekonomik değer yaratıldığında kayıt edilmesi gereklidir. Dolayısıyla payların tahakkuk ettiği diğer bir deyişle payların İlbank Belediye Bilgi ve Veri Bankasında tahakkuk ettiği öğrenildiği tarihte Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin amir hükmü gereğince tahakkuk etmesi gereklidir.

Örneğin İlbank tarafından ilgili Kanun gereğince merkezi yönetim vergi gelirlerinden A ilçe belediyesi adına 1.000.000 TL’lik pay tahakkuk etmiştir. 

Yukarıdaki payın tahakkuk işlemine ilişkin muhasebe kaydı genel itibariyle yapılmamaktadır. Genel itibariyle ilgili pay İlbank tarafından belediyelerin hesabına aktarıldığında 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının yerine 102 Bankalar Hesabı kullanılmaktadır. Ayrıca payın tahakkuk ettiğinde 6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Ortaklık yapısı ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesine göre yapılması gereken kayıt ise yapılmamaktadır. Anılan madde gereğince ilgili ayda tahakkuk eden payın %2’si kadar miktar Bankanın sermayesine ekleneceğinden (Belediyeler bankanın ortağı olmasından dolayı) 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermaye Hesabına İlbank Belediye Bilgi ve Veri Bankası Sisteminden görülen tutarın kayıt edilmesi gereklidir. Ayrıca ilgili kesintinin Belediye payından kesileceği bütçe geliri; kaynakta kesinti yapılıp Bankanın sermayesine ekleneceğinden bütçe gideri hesaplarının kullanılması gereklidir.

Örnekte anılan pay İlbank tarafından Belediyenin hesabına yatırıldığında ise;


yukarıdaki muhasebe kaydının yapılması gereklidir. 

Sonuç olarak Belediyelere merkezi yönetim vergi gelirlerinden ayılan paylara ilişkin tahakkuk işlemleri ile İlbank sermaye payının doğru olarak kayıt edilmemesi yukarıdaki örneklerde de görüleceği üzere birçok muhasebe hesabını etkilemektedir. Doğal olarak dönem sonunda çıkarılacak kesin mizan ve faaliyet sonuçları tablosu da etkileneceği gözden kaçırılmamalıdır.

5097 Görüntelenme Sayısı
Mehmet KESİCİ

Sayıştay Baş Denetçisi

Eposta This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.